Hjįlp ķ notkun Tölvuoršabókarinnar

Efnisyfirlit

• Leit
• Leitarašferšir
• Gluggamešhöndlun
• Lyklaboršsnotkun
• Glósur
• Aukaoršabókin
• Breytingar į oršabókum
• Orštakasafn
• Beygingar
• Sjįlfgildar stašsetningar
• Żmsir kostir
• Um oršabókarskrįrnar
• Skammstafanir
• Enskuafbrigši

Leit

Beygingamyndir Ķ ensk-ķslensku og ķslensk-ensku oršabókinni er bśiš aš merkja öll uppflettioršin meš tilliti til žess hvort og hvernig žau beygjast. Žessar upplżsingar notar oršabókin viš leit žegar notandi ritar orš ķ einhverri beygingu ķ staš žess aš rita grunnmynd žess. Sem dęmi mį taka aš painted er įkvešin beyging į oršinu paint, nįnar tiltekiš žįtķš. Žaš skiptir žvķ ekki mįli ķ hvaša beygingu žś ritar oršiš sem žś leitar aš.

Nišurstaša leitar
Nišurstaša leitarinnar birtist ķ glugganum sem nefndur er Skżring. Ķ efri reit gluggans er sżnt uppflettioršiš en skżring oršsins ķ žeim nešri. Żmsar fleiri upplżsingar kunna aš fylgja oršinu. Žęr mį skoša meš skipununum Ašgeršir-Beygingareglur og Ašgeršir-Beygingar oršs. Sś fyrri sżnir hvaša beygingareglur oršiš hefur, ef um slķkt er aš ręša en sś sķšari er notuš til aš skoša hvernig orš beygist į mismunandi hįtt.

Ef ekkert finnst
Finnist oršiš ekki er hugsanlegt aš žaš sé ekki til ķ safninu eša žį aš žś hefur ekki ritaš žaš rétt. Ef žś veist ekki hvernig į aš rita žaš geturšu notasš ašra leitarašferš til aš finna žaš sem žś ert aš leita aš. Sjį Leitarašferšir.
Žegar orš finnst ekki er oršiš sem žś ritašir sett ķ efri reitinn ķ glugganum Skżring, ef žś skyldir vilja stofna žaš ķ aukaoršabókinni og žar meš bęta inn orši sem žś telur ekki vera ķ oršabókinni. Ķ nešri reit gluggans Skżring geturšu ritaš skżringu meš oršinu og oršflokk ef žś vilt. Žegar žś žrżstir į hnappinn Stofna er oršiš vistaš ķ aukaoršabókinni. Jafnframt er sżndur gluggi yfir beygingareglur, ef žś ert aš nota ensk-ķslensku oršabókina. Žar getur žś sett beygingareglur fyrir oršiš. Sjį nįnar um žaš ķ Beygingar.

Hnappurinn Sjį
Ef stafamynstriš "- sjį" kemur fyrir ķ skżringareit gluggans Skżring geturšu notaš žennan hnapp til aš stökkva ķ žaš uppflettiorš sem vķsaš er til. Ef žś žrżstir į hnappinn Sjį flettir oršabókin upp į oršinu sem stendur fyrir aftan stafamynstriš “- sjį”. Tökum sem dęmi oršiš saw. Žaš getur žżtt aš saga en žaš getur lķka veriš žįtķš af oršinu see. Žess vegna birtist hnappurinn Sjį žegar žś leitar aš oršinu saw. Athugiš aš hnappurinn Sjį birtist einnig ef skżringin hefst į tilvķsunarstriki (gerist t.d. ef leitaš er aš oršinu "humor").

Leitarašferšir

• Žaš nęgir aš rita fyrstu stafina ķ oršinu. Žó žarf aš gęta aš žvķ aš valkosturinn "Sżna öll orš sem byrja eins žegar leitaš er" sé rétt stilltur ķ valmyndinni Kostir-Żmsir kostir. Sjį um žaš ķ kaflanum Żmsir kostir.
  
• Reyndu aš rita leitaroršiš į sem réttastan hįtt til aš auka lķkurnar į aš žaš finnist.
  
• Ef žś ert óviss um smįvęgilegt atriši ķ stafsetningu oršs, t.d. ef žś ert ekki viss hvort rita eigi nesessary eša necessary, skaltu prófa aš lįta oršabókina leita aš öšru hvoru, žvķ hśn hefur įkvešiš villužol gagnvart smįvęgilegum villum (hśn žolir eina villu ķ orši). Sé meiri óvissa um ritun oršsins skaltu beita óvissuleit eša framburšarleit. Sjį um žaš hér į eftir.
  
• Ekki skiptir mįli hvort leitaroršiš er ritaš meš lįgstöfum eša hįstöfum eša hvoru tveggja. Žannig mį t.d. rita gLaSS, glass, Glass eša GLASS.

Sérstakir stafir
Enskt mįl hefur aš geyma żmis orš śr öšrum tungumįlum, svo sem frönsku og spęnsku. Žvķ koma fyrir stafir eins og ā og ń. Žegar žś vilt fletta upp į orši meš slķkum stöfum mįttu sleppa žvķ aš rita įherslumerkin. Ķ staš ā er nóg aš rita a. Og ķ staš ń nęgir aš rita n. Oršabókin mun žó finna žżšingu oršsins seńor hvort sem žś ritar seńor eša senor.
Ein undantekning er į žessu: Žegar enskt orš hefur aš geyma stafinn é skaltu rita hann, en ekki e ķ staš hans. Dęmi er fiancé.

Bandstrik og oršabil
Ef žś ert ekki viss hvort bandstrik eša oršabil eigi aš vera į milli tveggja orša, t.d. hvort rita eigi party-line eša party line, skaltu einfaldlega prófa annan hvorn hįttinn. Ef orša- eša stafaröšin er į annaš borš til ķ safninu mun forritiš finna hana, hvort sem žś ritar hana meš bandstriki eša oršabili. Einnig eru lķkur į žvķ aš oršin finnist, eša séu birt ķ listanum yfir svipuš orš, žótt žś ritir žau įn bils eša bandstriks į milli. Žannig finnst oršiš party line hvort sem žś ritar žaš meš bandstriki į milli, meš oršabili į milli eša ķ samfellu, ž.e. partyline.

Venjuleg leit
Oršabókin framkvęmir venjulega leit žegar einungis eru ritašir bókstafir og žrżst į hnappinn Leita eša żtt į lykilinn ENTER, til aš setja leitina ķ gang. Žś getur lķka sett venjulega leit ķ gang meš skipuninni Ašgeršir-Leita-Venjuleg leit.
Finnist oršiš ekki ķ oršabókinni athugar forritiš fyrst hvort notandinn hafi e.t.v. ritaš oršiš ķ einhverri sérstakri beygingu eša sérstöku falli. Finnist oršiš ekki eftir žį athugun gengur oršabókin śt frį žvķ aš villa sé ķ žvķ og reynir aš finna eitthvaš sem er lķkt. Oršabókin sendir oršiš ķ gegnum mjög umfangsmikiš oršmyndunarferli, žar sem aš jafnaši eru mynduš nokkur hundruš mismunandi oršmyndir og leitaš aš žeim öllum ķ oršabókinni.
Žrįtt fyrir aš ferliš sé langt er žessi ašferš afar fljótvirk og leišir oftast til réttrar nišurstöšu. Stundum eru birtar tvęr eša fleiri tillögur ķ listaglugganum. Notandi žarf žį aš smella yfir einhverri žeirra, til aš fį žżšingu.
Sem dęmi um afl žessarar leitartegundar eru hér aš gamni nokkur dęmi um žaš sem finnst žrįtt fyrir smįvęgilegar ritvillur:

Ensk-ķslenska			Ķslensk-enska
Ritaš (rangt)	Fundiš		Ritaš (rangt)	Fundiš
sience	science		stunndum	stundum
rong	wrong		fljódur	fljótur
maek	make		nķra	nżra
kast	cast		snögt	snökt, snöggt

Óvissuleit
Óvissuleit er framkvęmd sjįlfkrafa ef tįknin stjarna ( * ) eša spurningarmerki ( ? ) koma fyrir ķ leitaroršinu. Hęgt er aš beita žessari leitarašferš ef mjög mikil óvissa rķkir um ritun oršsins, eša til aš fį lista yfir įkvešnar stafarunur. Til dęmis mį rita leitaroršiš *wood* til aš fį lista yfir öll orš ensk-ķslensku oršabókarinnar sem hafa aš geyma stafarununa wood, hvort sem žaš er fremst ķ oršinu, inni ķ mišju eša aftast.
Žś getur lķka sett Óvissuleit ķ gang meš skipuninni Ašgeršir-Leita-Óvissuleit.
Óvissutįknin mega vera hvar sem er ķ oršinu, t.d. fremst, inni ķ mišju eša aftast. En gęttu žess aš vannota žau ekki, žvķ žaš getur takmarkaš įrangur. Til dęmis veršuršu aš setja stjörnu eša spurningarmerki aftast til aš oršabókin finni orš sem eru lengri en žaš sem žś ritar.
Tökum sem dęmi aš žś ętlir aš fletta upp į žżšingu oršsins house en žś vitir ekki fyrir vķst hvernig oršiš er ritaš. Žaš eina sem žś veist meš vissu er aš oršiš byrja į h og aš einnig er s ķ žvķ. Žį geturšu ritaš h*s* sem leitarorš. Forritiš mun žį birta žér lista yfir orš eins og horse, house, holistic o.fl. Stjarnan segir oršabókinni aš leita aš oršum sem hafa engan eša einhverja stafi žar sem stjarnan er sett.
Notiršu spurningarmerki er leitin žrengri, žvķ ķ staš spurningarmerkis mį oršabókin ašeins setja einn staf. Žś getur notaš eitt eša fleiri spurningarmerki til aš takmarka stafafjöldann ķ oršinu. Meš leitaroršinu h?s fengiršu t.d. eingöngu žżšingu į žriggja stafa oršum eins og has og his. Ritiršu g??? fęršu ašeins lista yfir orš sem byrja į g og enda į einhverjum öšrum 3 stöfum. Žś fęrš ekki lista yfir orš meš fleiri eša fęrri stöfum.
Athugašu aš óvissuleit getur tekiš drjśgan tķma. Ašferšin er gķfurlega öflug, sérstaklega žegar žś ritar stjörnu eša spurningarmerki fremst, žvķ žį leitar forritiš ķ allri oršabókinni.

Framburšarleit
Af öllum leitartegundunum er framburšarleitin örugglega sś óvenjulegasta og sś sem kann aš vekja mesta furšu žeirra sem nota oršabókina. Sumum kann e.t.v. aš finnast hśn jašra viš helgispjöll. En notagildiš er žaš sem skiptir mįli. Žessi leitartegund er hönnuš fyrir žį sem ekki hafa stafsetninguna alveg į sķnu bandi. Framburšarleit gerir žér kleift aš rita leitarorš eftir framburši og žannig geturšu flett upp merkingu (og réttri stafsetningu) oršs žótt žś vitir ekki hvernig žaš er stafsett, enda ętti skortur į stafsetningarkunnįttu sķst aš vera žeim fjötur um fót sem žurfa aš nota oršabękur.
Žaš skal tekiš fram aš ekki į oft aš žurfa aš beita žessari ašferš, žar sem venjuleg leit gerir rįš fyrir töluveršum ritvillum, eins og sjį mį ķ umfjöllun um hana hér aš framan. Sem dęmi mį taka aš žś getur ritaš kast til aš fletta upp į enska oršinu cast, žótt žś beitir ekki framburšarleit.
Framburšarleit er gerš meš žvķ aš halda nišri SHIFT lyklinum um leiš og žrżst er į hnappinn Leita, eša meš žvķ aš halda nišri SHIFT lyklinum į mešan żtt er į ENTER. Žś getur lķka sett framburšarleit ķ gang meš skipuninni Ašgeršir-Leita-Framburšarleit.

Mögnun ķ framburšarleit
Žś getur stillt hversu mögnuš framburšarleitin į aš vera. Žaš er gert ķ valmyndinni Kostir-Żmsir kostir. Settu inn tölu į bilinu 1-5 ķ valkostinn Mögnun ķ framburšarleit. Žś getur prófaš aš hękka žetta gildi ef framburšarleit skilar ekki tilętlušum įrangri. Ef tölvan er hrašvirk er alveg óhętt aš nota alltaf stillinguna 5.
Athugiš: Framburšarleit getur skilaš nokkrum oršum aš leit lokinni. Žau orš geta įtt misjafnlega vel viš žaš sem žś ritašir, og eru ekki endilega öll borin fram į žann hįtt sem žś hugsašir žér.
Hér aš nešan eru nokkur dęmi um hvernig hęgt er aš nota framburšarleitina ķ ensk-ķslensku oršabókinni og hvaša įrangri hśn skilar.

Ritaš	Fundiš	Ritaš	Fundiš
fón	phone	örž	earth
blįs	blouse	voķs	voice
stökk	stuck	lojer	lawyer
grķn	green	nóver	nowhere
žķf	thief	mętķ	mighty
ęšer	either	tsjķf	chief
šó	though	keibśl	cable
klömsķ	clumsy	gęd	guide
mśn	moon	kvestjon	question
tśž	tooth	krś	crew
fįl	foul	ožor	author
bę	by	sei	say

Gluggamešhöndlun

Lyklaboršsnotkun

Glósur

Aukaoršabókin

Aukaoršabókin er sérstök skrį meš nafninu AUKA.DAL sem myndast ķ fyrstu ręsingu oršabókarinnar og gegnir žvķ hlutverki aš geyma žau orš sem žś bętir viš. Hęgt er aš hafa fleiri en eina aukaoršabók. Sjį um žetta hér nešar.
Aukaoršabókin hefur eina töflu fyrir hverja oršabók. Įsamt uppflettioršunum sjįlfum og skżringum viš žau eru geymdar ķ aukaoršabókinni višeigandi beygingareglur og óreglulegar oršmyndir, ef um eitthvaš slķkt er aš ręša, meš hverju orši.
Hvernig getur žś séš hvort orš sem oršabókin sżnir er ķ ašaloršabók eša aukaoršabók? Žegar žś flettir upp į orši sem er ķ aukaoršabókinni birtist sviginn (aukaoršabók) ķ titilstiku gluggans til aš auškenna aš oršiš sé žar geymt.

Breytingar į aukaoršabók
Hęgt er hvenęr sem er aš gera breytingar į žeim oršum sem žś hefur vistaš ķ aukaoršabókinni og er t.d. hęgt aš gera žaš meš žvķ aš lįta oršabókina leita aš viškomandi orši. Žegar žaš hefur birst ķ glugganum Skżring getur žś breytt skżringu žess og reglunum sem žaš hefur. Sjį nįnar um žetta ķ Breytingar į oršabókum.

Listun aukaoršabókar
Viljiršu sjį hvaša uppflettiorš eru ķ aukaoršabókinni geturšu gefiš skipunina Ašgeršir-Lista aukaoršabók. Žį eru birt ķ Listaglugganum öll uppflettioršin ķ aukaoršabókinni, ķ žvķ tungumįli sem viš į.

Leit sleppt ķ aukaoršabók
Žegar žś fęrš oršabókina ķ hendur er hśn žannig stillt aš ef orš finnst ekki leitar oršabókin einnig ķ aukaoršabókinni. En žś getur stillt oršabókina žannig aš ekki sé athugaš ķ aukaoršabókinni. Sjį nįnar um žetta ķ Żmsir kostir.

Stašsetning aukaoršabókarinnar
Žś getur stjórnaš žvķ hvar aukaoršabókin er stašsett ķ tölvunni žinni, ž.e. į hvaša drifi og ķ hvaša skrįasafni. Sjįlfgilt er aš aukaoršabókin sé geymd ķ sama skrįasafni og oršabókarskrįrnar (t.d. C:\PROGRAM FILES\ORDABOK). En žś getur skipt um aukaoršabók meš žvķ aš velja ašra stašsetningu. Sjį um žetta ķ Sjįlfgildar stašsetningar.

Breytingar į oršabókum

Bęta mį nżjum uppflettioršum viš žęr oršabękur sem fyrir eru, breyta skżringum uppflettiorša sem fyrir eru og eyša uppflettioršum sem notandi hefur įšur bętt viš. Žegar notandi stofnar nżtt uppflettiorš er žaš sett ķ aukaoršabók notandans. Žegar notandi gerir breytingu į skżringu oršs er žaš uppflettiorš, įsamt breyttri skżringunni, beygingaupplżsingum og öšru, afritaš yfir ķ aukaoršabók. Aldrei er gerš breyting į žeim oršabókum sem notandi kaupir meš oršabókinni, jafnvel žótt notandanum viršist aš žannig sé žvķ fariš.

Stofna nżtt uppflettiorš
Ef žś ętlar aš stofna orš og gefa žvķ beygingareglu, žannig aš sķšar muni oršabókin kannast viš žaš ķ hvaša beygingu sem fellur aš beygingareglunni, skaltu stofna grunnmynd oršsins. Ekki stofna orš eins og smaller, heldur small. Annaš gildir žó žegar um óregluleg orš er aš ręša, svo sem eins og better og best. Žau žarf aš stofna hvert um sig og er ekki hęgt aš gefa žeim neina beygingareglu. Sjį nįnar um beygingareglur ķ Beygingar.
Oršiš sem žś ętlar aš stofna er ritaš ķ efri reitinn ķ glugganum Skżring. Ķ nešri reitinn mį rita einhverja skżringu į oršinu. Mjög gott er aš byrja į žvķ aš hafa žar oršflokksmerki, ef tök eru į (tįkn eins og a., n., l., s., fn. o.fl. Žś getur fengiš lista yfir öll oršflokkamerki ķ valmyndinni Hjįlp-Żmislegt-Oršflokkar. Žegar žś hefur ritaš žaš sem žś ętlar žér, žrżstiršu į hnappinn Stofna. Oršiš, įsamt skżringu er žį vistaš ķ aukaoršabókinni. Ķ titilstiku gluggans birtist nś sviginn (aukaoršabók) til aš auškenna aš oršiš sé žar geymt. Sķšar žegar žś flettir upp į žessu orši, mun žetta sama auškenni birtast ķ titilstikunni.
Um leiš og vistun er gerš er žér birtur nżr gluggi sem heitir Beygingareglur. Kęriršu žig ekki um aš setja almennt beygingareglur fyrir nż uppflettiorš, skaltu breyta žeim valkosti ķ valmyndinni Kostir-Żmsir kostir. Viljiršu ekki setja beygingareglu ķ glugganum Beygingareglur skaltu einfaldlega žrżsta į hnappinn Hętta viš ķ žeim glugga. Oršiš mun eftir sem įšur verša stofnaš, en bara įn reglu.

Setja tilvķsun į annaš uppflettiorš
Oršabókin notar tilvķsanir į milli uppflettiorša mjög mikiš, sérstaklega ķ ensk-ķslenska safninu, žar sem allri bandarķskri stafsetningu er vķsaš į breska stafsetningu. Ķ skżringunni viš bandarķska oršiš er žvķ ašeins haft strik, oršabil og breska oršiš sem oršabókin į aš vķsa į. Hnappurinn Sjį birtist ķ skżringaglugganum og žarf aš żta į hann til aš sjį oršiš sem vķsaš er į. Prófašu t.d. aš lįta oršabókina leita aš oršinu realize. Hśn mun sżna oršiš "- realise" ķ skżringareitnum. Ķ žessu tilfelli eru tvö uppflettiorš ķ ašaloršabókinni, realize og realise. Beygingaregla er viš bęši oršin.
Ętliršu aš bęta inn skżringu sem vķsar į annaš uppflettiorš žarftu aš gęta žess aš hafa oršabil į milli striksins og oršsins.
Taktu eftir žvķ aš hnappurinn Sjį birtist ķ glugganum Skżring žegar žś hefur ritaš fyrrnefnt stafamynstur. Gęttu žess žó aš nota hann ekki fyrr en žś hefur vistaš oršiš sem žś ert aš vinna meš.
Žś getur skošaš dęmi um hnappinn Sjį ķ skżringu uppflettioršsins academe.

Breyta skżringu
Žegar žś vilt breyta skżringu uppflettioršs, hvort sem žaš er uppflettiorš ķ ašaloršabókinni, eša eitthvert orš sem žś hefur įšur stofnaš ķ aukaoršabókinni byrjaršu į žvķ aš lįta oršabókina leita aš oršinu og birta žaš ķ Skżringaglugganum. Aš svo bśnu geturšu breytt skżringunni aš vild. Žegar žvķ er lokiš žrżstiršu į hnappinn Vista. Sértu aš gera breytingu į orši sem upphaflega er ķ ašaloršabók sem fylgdi oršabókinni, er afrit af žvķ fęrt ķ aukaoršabókina, žegar žś žrżstir į hnappinn. Ķ titilstiku gluggans birtist nś sviginn (aukaoršabók) til aš auškenna aš oršiš sé žar geymt.

Eyša uppflettiorši
Žurfiršu aš eyša uppflettiorši śr aukaoršabókinni (ekki er hęgt aš eyša oršum śr ašaloršabókum), gefuršu skipunina Ašgeršir-Eyša śr aukaoršabók.

Orštakasafn

Beygingar

Žaš sem sagt er ķ žessum kafla į bęši viš ķ ensk-ķslensku og ķslensk-ensku oršabókinni, nema hvaš ķslensk-enska oršabókin (śtgįfa 3.0) getur ekki sżnt hvernig orš beygjast. Ekki er heldur hęgt aš setja inn beygingareglur fyrir ķslensk orš. Žessu mun verša bętt viš ķ nęstu śtgįfum.

Skošaš hvernig orš beygist
Žś getur skošaš beygingu eša beygingar oršs meš skipuninni Ašgeršir-Beygingar oršs. Įšur žarftu žó aš hafa ritaš viškomandi orš ķ leitarreitinn eša lįtiš oršabókina leita aš einhverju orši. Athugašu aš ekki öll orš beygjast, sem dęmi orš eins og and eša to.
Žessi gluggi sżnir žér ašeins hvernig oršiš beygist, en gefur žér ekki fęri į aš breyta neinu. Um žaš er fjallaš hér į eftir.
Reyndar er lķka hęgt aš fį fram žennan glugga meš hnappi ķ glugganum Beygingareglur.

Breytingar į reglumerkingum
Žś getur skošaš og breytt žvķ hvernig tiltekiš orš er merkt meš tilliti til beyginga, meš skipuninni Ašgeršir-Beygingareglur. Įšur žarftu žó aš hafa ritaš viškomandi orš ķ leitarreitinn eša lįtiš oršabókina leita aš einhverju orši. Fyrrgreind skipun birtir glugga yfir beygingareglur ensk-ķslensku oršabókarinnar, žar sem sżnd eru žau reglutįkn sem notuš eru ķ oršabókinni. Dęmi og skżringar eru viš hvert reglutįkn, svo notandinn geti įttaš sig į hvers konar orš hvert reglutįkn į viš um.

Hęgt er aš gefa uppflettiorši fleiri en eitt reglutįkn, allt eftir žvķ į hve margvķslegan hįtt oršiš getur beygst. Sum orš eru t.d. ašeins nafnorš, į mešan önnur eru jafnvel nafnorš, sagnir og lżsingarorš allt ķ senn, og beygjast į mismunandi hįtt eftir žvķ hvaša hlutverki žau eru ķ. Gott dęmi um žetta er oršiš well.
Vandaverk getur veriš aš greina meš fullri vissu hvernig tiltekiš orš mį beygjast og žarf helst aš hafa viš höndina mjög góša oršabók sem sżnir hvaša oršflokkum oršiš getur tilheyrt. Ekki er verra ef slķk oršabók sżnir hvernig oršiš beygist ķ hverjum oršflokki. Annars eiga beygingadęmin ķ regluglugganum aš nżtast vel sem fyrirmyndir žegar um er aš ręša orš meš einföldum beygingum.
Viljiršu ekki aš regluglugginn birtist įvallt žegar nżtt uppflettiorš er stofnaš eša breyting į skżringu er vistuš, geturšu hindraš žaš meš valmyndinni Kostir-Żmsir kostir. Sjį nįnar um žaš ķ Żmsir kostir.

Um reglumerkinguna sem fyrir er ķ ensk-ķslenska safninu
Viš skrįningu žeirra beygingaupplżsinga sem eru ķ ensk-ķslensku oršabókinni var einkum stušst viš tvęr heimildir, ž.e. annars vegar ensk-ensku oršabókina į alfręšidiskinum Microsoft Encarta og hins vegar Webster's Encyclopedic Unabridged Dictionary of the English Language. Stöku sinnum var gripiš til Ensk-ķslenskrar oršabókar, sem bókaśtgįfan Örn og Örlygur gaf śt, enda oršin töluvert gömul bók. Langt er frį žvķ aš žessum heimildum beri alltaf saman um t.d. fleirtöluendingar orša. Var sś leiš einfaldlega farin aš gefa oršum allar žęr beygingar sem žessar heimildir gįfu upp. Gęfi ein heimild upp ašra beygingarendingu en hin voru žęr sem sagt bįšar teknar, enda vart tök į žvķ aš gera upp į milli žeirra. Žannig eru beygingareglur ensk-ķslensku oršabókarinnar fremur frjįlslegar.
Viš skrįningu beygingaupplżsinga ķ ķslensk-enska safninu var einkum stušst viš bókina Ķslenzk mįlfręši eftir Björn Gušfinnsson. Ķslensk oršabók Mįls og menningar og Stafsetningaroršabók Įrna Žóršarsonar og Gunnars Gušmundssonar voru lķka notašar ef vafaatriši komu upp.

Um beygingadęmin
Beygingadęmin eiga aš sżna hvaša beygingar hver regla bżšur upp į. Ašeins blębrigšamunur er į milli reglna en žó nęgur til aš skipta mįli. Miklu mįli skiptir aš orš séu rétt reglumerkt og tvķmęlalaust betra aš sleppa reglumerkingu alveg frekar en gera hana į rangan hįtt.

Hnappurinn Óreglulegt
Sjį um hlutverk žessa hnapps ķ kaflanum Óreglulegar beygingar, hér į eftir.

Hnappurinn Beygingar
Meš žessum hnappi mį skoša hvernig orš beygist mišaš viš žau reglutįkn sem eru ķ reitnum Reglutįkn. Athugašu aš oršiš, įsamt reglutįknum og öšrum upplżsingum sem žvķ tengjast, er vistaš ķ aukaoršabókinni viš žessa ašgerš, ef einhver breyting hefur veriš gerš į reglutįknum.

Hvernig į aš setja beygingareglur į orš
Veldu žaš reglutįkn śr listanum sem stendur fyrir žį beygingareglu sem hęfir oršinu sem ķ hlut į.
Žegar žś hefur sett inn žaš eša žau reglutįkn sem žś vilt nota fyrir viškomandi orš notaršu hnappinn OK til aš stašfesta val žitt. Notiršu hnappinn Hętta viš eru notuš žau reglutįkn sem voru ķ reglutįkna-reitnum žegar glugginn var birtur į skjįnum, ef eitthvert hefur veriš.
Ef žś ert aš skoša beygingareglur fyrir eitthvert orš śr ašaloršabók oršabókarinnar eša sem žś hefur įšur stofnaš ķ aukaoršabókinni skaltu fara varlega ķ žessum glugga įšur en žś žrżstir į hnappinn OK. Notašu hnappinn Hętta viš ef žś vilt ekki aš eitthvaš sem žś hefur sett inn verši skrįš ķ gagnaskrį.
Athugašu aš ef žś skošar beygingar meš hnappinum Beygingar eru žęr breytingar sem žś kannt aš hafa gert į reglutįknum vistašar ķ aukaoršabókinni, įsamt oršinu og öllum upplżsingum sem žvķ fylgja.
Ef žś vilt afturkalla breytingu sem gerš hefur veriš į reglumerkingu oršs meš žvķ aš žś hefur žrżst į hnappinn OK eša hnappinn Beygingar geturšu gripiš til žess rįšs aš eyša oršinu śr aukaoršabókinni meš hnappinum sem er ķ glugganum Skżring. Notašu hęgri mśsarhnappinn til aš eyša oršinu.

Óreglulegar beygingar
Žegar žś stofnar enskt uppflettiorš sem beygist óreglulega, munu hinar óreglulegu beygingar žess ekki falla inn ķ beygingakerfiš sem sżnt er ķ glugganum Beygingareglur.
Meiri vinna er aš stofna óregluleg orš en önnur, en žó er fullkomin ašstaša til žess innan oršabókarinnar.
Žaš sem gera žarf er eftirfarandi:

• Stofna grunnmynd oršsins eins og venjulegt uppflettiorš og gefa žvķ beygingareglur aš svo miklu leyti sem kostur er. Sé um óreglulega sögn aš ręša mun einhver af beygingareglunum fyrir óreglulegar sagnir henta hinum reglulegu oršmyndum hennar. Flestar óreglulegar sagnir beygjast reglulega ķ nśtķš og lżsingarhętti nśtķšar, enda er óreglan ķ flestum óreglulegum sögnum eingöngu ķ žįtķš og lżsingarhętti žįtķšar. Sem dęmi mį taka oršiš do. Ķ fyrstu, annarri og žrišju persónu nśtķšar beygist žaš eins og regluleg sögn ž.e. do - do - does. Reglan heldur sér ķ lżsingarhętti nśtķšar žar sem sögnin bętir į sig ing og veršur doing. Aftur į móti er žįtķšin did og lżsingarhįttur žįtķšar done.
• Skrį óreglulegar beygingar oršsins. Žaš er gert ķ sérstökum glugga, sem fenginn er fram meš hnappinum Óreglulegt ķ glugganum Beygingareglur. Žś ritar hverja beygingu inn ķ višeigandi reit. Sem dęmi mį taka ef žś vęrir aš setja inn óreglulegar beygingar oršsins be myndiršu rita am, are, is ķ reitinn Nśtķš. Ķ reitinn Žįtķš myndiršu rita was og ķ reitinn Lżsingarhįttur žįtķšar kęmi been. Žetta dęmi er žó óvenjulegt aš žvķ leyti aš nśtķšin er óregluleg. Flestar óreglulegar sagnir hafa nśtķš sem fellur inn ķ eitthvert beygingamynstur. Žį er ekkert sett ķ reitinn Nśtķš. Ef til eru tvö eša fleiri afbrigši af einhverju beygingaatriši oršs (t.d. ef til eru tvenns konar óreglulegar žįtķšarmyndir) eru žau bęši rituš ķ sama reitinn, meš kommu og oršabili į milli.
• Ķ reitinn Reglutįkn (ķ glugganum Beygingareglur) er ritaš ón ef um óreglulegt nafnorš er aš ręša, ós ef um óreglulega sögn er aš ręša, og ól ef um óreglulegt lżsingar- eša atviksorš er aš ręša. Leyfilegt er aš rita žetta allt ķ reitinn ef svo ber undir. Eina skilyršiš er aš žessir stafir séu hafšir aftast ķ reitnum, hęgra megin viš öll önnur reglutįkn, sem kunna aš vera lķka ķ reitnum.
• Stofna uppflettiorš fyrir hverja óreglulega beygingu oršsins. Til žess feršu śt śr glugganum Beygingareglur og stofnar oršiš meš hnappinum Stofna ķ glugganum Skżring. Ef viš höldum įfram meš dęmiš um sögnina be žį žarf aš stofna uppflettioršin am, are, is, was og been. Hér er nįttśrulega gengiš śt frį žvķ aš žś hafir žegar stofnaš grunnmynd oršsins, ž.e. be. Žér kann aš žykja žetta mjög mikil vinna. En hafšu ķ huga aš engin sögn er eins óregluleg og sögnin be. Mjög fį ensk lżsingar- og atviksorš eru óregluleg og tiltölulega fį nafnorš eru meš óreglulega fleirtölu (ašallega orš sem ekki hafa veriš felld aš ensku beygingakerfi, svo sem żmis latnesk orš). Og flestar óreglulegar sagnir eru žannig aš žś žarft aš stofna žrjś uppflettiorš, ž.e. nafnhįttinn, žįtķš og lżsingarhįtt žįtķšar.
• Ķ skżringuna viš óreglulegu beyginguna sem žś ert aš stofna sem uppflettiorš seturšu sjįlfvirka tilvķsun į grunnmynd oršsins. Sértu t.d. aš stofna uppflettioršiš am ritaršu ķ skżringu oršsins ekkert nema - be. Ef oršiš am getur žżtt eitthvaš meira, seturšu nįttśrulega žį skżringu ķ skżringareitinn.
• Ekki žarf aš setja beygingareglu viš óreglulegu beygingarnar sem stofnašar eru sem uppflettiorš. Beygingaregla er ašeins sett viš grunnmynd oršsins. Žess ķ staš er sett semķkomma (;) ķ reglureitinn ķ glugganum Beygingareglur.

Įbending
Ef žś ert aš skrį óreglulega sögn sem er samsett orš (eins og t.d. overdo) eru slķkar sagnir oft beygšar į sama hįtt og grunnsögnin ķ oršinu (ž.e. do ķ žessu tilfelli). Žaš er žvķ mjög gagnlegt aš byrja į žvķ aš skoša beygingareglur og beygingar slķks grunnoršs, ef um žaš er aš ręša.

Sjįlfgildar stašsetningar

Żmsir kostir

Meš valmyndinni Żmsir kostir geturšu rįšiš nokkru um hvernig oršabókin hegšar sér og hagaš żmsu į žann veg sem žér hentar best. Kostum er breytt meš žvķ aš smella yfir žeim ķ hęgri hluta rammans. Athugašu aš oršabókin athugar žessar stillingar įšur en henni er lokaš og skrįir žęr ķ ręsiskrįna sķna. Nęst žegar žś ręsir oršabókina tekur hśn žessar stillingar ķ notkun eins og žś skildir viš žęr.

Leita lķka ķ aukaoršabók ef orš finnst ekki?
Oršabókin leitar alltaf bęši ķ ašal- og aukaoršabók. En ef orš finnst ķ hvorugu safninu bżr oršabókin til slatta af svipušum oršmynstrum og leitar svo aš žeim ķ viškomandi oršabók. Sé merkt viš žennan valkost er leitaš bęši ķ ašal- og aukaoršabók ķ žessari seinni umferš. Valkosturinn er ómerktur žegar žś fęrš oršabókina ķ hendur, žar sem aukaoršabókin er žį tómt og ekki til neins aš lįta oršabókina fara ķ óžarft ferli.

Setja reglu žegar oršum er bętt viš eša breytt
Sé merkt viš žennan valkost er glugginn Beygingareglur alltaf birtur žegar žś stofnar nżtt orš eša breytir skżringu oršs sem fyrir er.

Sżna glósur ķ stafrófsröš į glósuskjįnum
Sé merkt viš žennan valkost er glósum rašaš ķ stafrófsröš eftir uppflettioršinu, žegar žęr eru birtar į glósuskjįnum.

Sżna öll orš sem byrja eins žegar leitaš er
Sé merkt viš žennan valkost sżnir oršabókin lista yfir öll orš sem byrja eins og žaš orš sem žś ritašir. Žetta žżšir lķka aš žś žarft ekki aš rita allt oršiš til aš žaš finnist.

Mögnun ķ framburšarleit
Talan sem žś lętur ķ reitinn hęgra megin ķ žessum valkosti ręšur žvķ hversu öflug framburšarleitin er. Sjį nįnar um žetta ķ Leitarašferšir.

Leit viš ENTER ķ orštakasafni
Hér geturšu įkvešiš hvort leitaš er ķ hinum enska eša ķslenska hluta orštakasafnsins žegar žś żtir į ENTER. Sjįlfgildi er aš leita ķ ensk-ķslensku oršabókinni.

Um oršabókarskrįrnar

Hér er fjallaš stuttlega um żmsar skrįr sem fylgja oršabókinni og ašrar sem myndast ķ vinnslu.

Hvar eru oršabókarskrįrnar geymdar?
Viš uppsetningu oršabókarinnar er flestum skrįm rįšstafaš į vissa staši ķ tölvunni.
Allar skrįr sem hafa nöfn sem enda į DLL eša OCX fara ķ skrįasafniš WINDOWS\SYSTEM eša sambęrilegt. Skrįin ORDAALDA.INI myndast sjįlfkrafa viš fyrstu ręsingu ķ möppunni WINDOWS eša sambęrilegri. Upplżsingarnar ķ žeirri skrį fara nokkuš eftir žvķ hvaš notandinn gerir. Ef hann breytir t.d. uppstillingu oršabókarglugganna er žaš skrįš ķ žessa skrį.
Ašrar fylgiskrįr oršabókarinnar eru settar ķ žaš skrįasafn sem henni var vališ ķ uppsetningu. Nokkrar skrįr myndast viš notkun oršabókarinnar og er fjallaš um žęr hér į eftir.

Mešferš aukaoršabókarinnar
Skrįin AUKA.DAL hefur aš geyma aukaoršabókina, bęši fyrir ensk-ķslensk, ķslensk-ensk og dönsk-ķslensk.
Skrį žessi er mynduš žegar žś ręsir oršabókina ķ fyrsta skipti. Hśn er žį mynduš ķ sama skrįasafni og geymir oršabókina. Sé um aš ręša śtstöš į neti er aukaoršabókin mynduš ķ skrįasafninu PROGRAM FILES\ORDABOK į sama drifi og hefur aš geyma Windows skrįasafn śtstöšvarinnar. Skrįasafn žetta er myndaš sé žaš ekki til.
Notendur į neti geta samnżtt aukaoršabókina, meš žvķ aš tilgreina sameiginlega stašsetningu, t.d. į einhverju almenningssvęši. Žetta er gert meš valmyndinni Kostir-Sjįlfgildar stašsetningar. Best er aš gera žetta ķ samrįši viš umsjónarmann netkerfisins. Sjį lķka Sjįlfgildar stašsetningar.
Žś žarft aš hafa tvennt ķ huga ķ sambandi viš višhald aukaoršabókarinnar. Ķ fyrsta lagi skaltu gera einhverjar rįšstafanir til aš taka afrit af henni. Žś getur notaš forritiš Windows Explorer ķ til aš afrita aukaoršabókina į diskling. Žį įttu varaeintak verši vinnslueintakiš fyrir skemmdum. Ķ annan staš skaltu öšru hvoru žjappa aukaoršabókinni. Žaš er gert meš samnefndri ašgerš ķ valmyndinni Ašgeršir. Safniš getur įtt til aš belgjast óžarflega mikiš śt ef mikiš er veriš aš vista nż orš og gera breytingar į žvķ. Žjöppunin eyšir uppsöfnušum gloppum. Įgętt er aš žjappa įšur en tekiš er afrit.

Glósuskjöl
Žegar žś byrjar aš nota hnappinn Glósa myndar oršabókin sjįlfkrafa skjal sem heitir Glósur.txt. Žetta skjal er geymt ķ sama skrįasafni og oršabókin. Sé um aš ręša śtstöš į neti er glósuskjališ myndaš ķ skrįasafninu PROGRAM FILES\ORDABOK į sama drifi og hefur aš geyma Windows skrįasafn śtstöšvarinnar.
Glósuskjališ er textaskjal, sem žżšir aš hęgt er aš taka žaš inn ķ hvaša ritvinnsluforrit sem er og forma žaš žar, ef žess žykir žurfa. Žś getur myndaš nż glósuskjöl meš öšrum nöfnum, eins og žér hentar. Sjį nįnar um žaš ķ Glósur.
Notendur į neti geta samnżtt glósuskjöl, meš žvķ aš tilgreina sameiginlega stašsetningu, t.d. į einhverju almenningssvęši. Žetta er gert meš valmyndinni Kostir-Sjįlfgildar stašsetningar. Best er aš gera žetta ķ samrįši viš umsjónarmann netkerfisins. Sjį lķka Sjįlfgildar stašsetningar.

Skammstafanir

Enskuafbrigši